EVLİLİK SÖZLEŞMESİ (MAL REJİMİ SÖZLEŞMESİ)

EVLİLİK SÖZLEŞMESİ (MAL REJİMİ SÖZLEŞMESİ)

Hukuki Niteliği, Geçerlilik Şartları ve Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

I. GİRİŞ

Evlilik, yalnızca duygusal ve sosyal bir birliktelik değil; aynı zamanda tarafların malvarlığı, borçları ve ekonomik ilişkileri bakımından önemli hukuki sonuçlar doğuran bir kurumdur. Türk Medeni Kanunu’nda evlilik birliği, tarafların kişisel ilişkilerinin yanı sıra, mali ilişkilerini de düzenleyen kapsamlı bir hukuki statü olarak ele alınmıştır.

Bu kapsamda evlilik süresince uygulanacak mal rejimi, evliliğin devamı sırasında ve özellikle evliliğin sona ermesi hâlinde büyük önem taşımaktadır. Kanun koyucu, tarafların herhangi bir sözleşme yapmaması hâlinde uygulanacak kanuni mal rejimini belirlemiş; ancak eşlere, bu rejimden saparak sözleşmeyle başka bir mal rejimi seçme özgürlüğü de tanımıştır.

Evlilik sözleşmesi (mal rejimi sözleşmesi), işte bu özgürlüğün hukuki aracıdır.

II. EVLİLİK SÖZLEŞMESİ KAVRAMI VE HUKUKİ DAYANAĞI

1. Evlilik Sözleşmesi Nedir?

Evlilik sözleşmesi, eşlerin evlilik süresince veya evliliğin sona ermesi hâlinde malvarlıklarının nasıl yönetileceğini ve paylaşılacağını düzenleyen özel hukuk sözleşmesidir. Türk Medeni Kanunu’nda bu sözleşme, “mal rejimi sözleşmesi” olarak adlandırılmaktadır.

TMK m. 203’e göre eşler:
• Kanunda öngörülen mal rejimlerinden birini seçebilir,
• Seçtikleri rejimi evlilik sözleşmesiyle düzenleyebilirler.

Bu yönüyle evlilik sözleşmesi, tarafların ekonomik özerkliğini güvence altına alan bir araçtır.

2. Evlilik Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

Doktrinde evlilik sözleşmesi;
• Aile hukukuna özgü,
• Şekle tabi,
• Nispi haklar doğuran,
• Sürekli borç ilişkisi niteliği taşıyan

bir sözleşme olarak kabul edilmektedir.

Sözleşmenin tarafları yalnızca eşlerdir ve üçüncü kişilere karşı etkisi, kanunun izin verdiği ölçüde söz konusudur.

III. EVLİLİK SÖZLEŞMESİ NEDEN YAPILMALIDIR?

1. Hukuki Belirlilik Sağlaması

Evlilik sözleşmesinin en önemli işlevi, evlilik süresince ve sonrasında hukuki belirlilik sağlamasıdır. Mal paylaşımına ilişkin belirsizlikler, boşanma davalarında en uzun ve en yıpratıcı uyuşmazlıklara yol açmaktadır.

Önceden yapılan bir sözleşme ile:
• Hangi malların kişisel,
• Hangi malların paylaşıma tabi olduğu

açıkça belirlenmiş olur.

2. Aileden Gelen Malların Korunması

Uygulamada sıkça karşılaşılan durumlardan biri, eşlerden birinin evlilik öncesinde ailesinden kalan taşınmazlara, şirket hisselerine veya önemli bir malvarlığına sahip olmasıdır. Kanuni mal rejiminde bu malların gelirleri ve değer artışları, çoğu zaman uyuşmazlık konusu olmaktadır.

Evlilik sözleşmesi ile:
• Aile mallarının kapsamı,
• Değer artışlarının durumu

net biçimde düzenlenebilir.

3. Ticari Faaliyetlerin Güvence Altına Alınması

Şirket ortağı olan veya serbest meslek icra eden eşler bakımından evlilik sözleşmesi ayrı bir önem taşır. Mal rejiminin önceden belirlenmemesi, boşanma hâlinde şirket payları ve ticari varlıklar açısından ciddi hukuki riskler doğurabilir.

4. Boşanma Sürecinde Uyuşmazlıkları Azaltması

Evlilik sözleşmesi, boşanmayı teşvik eden bir belge değil; aksine boşanma hâlinde yaşanabilecek uyuşmazlıkları minimize eden bir hukuki araçtır. Doktrinde de vurgulandığı üzere, belirsizlikten doğan ihtilaflar, tarafları daha derin çatışmalara sürüklemektedir.

IV. TÜRK HUKUKUNDA MAL REJİMLERİ

Türk Medeni Kanunu’nda dört tür mal rejimi düzenlenmiştir:

1. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (Kanuni Rejim)

Eşler arasında herhangi bir sözleşme yoksa, bu rejim uygulanır. Bu rejimde:
• Evlilik süresince edinilen mallar paylaşılır,
• Kişisel mallar paylaşım dışıdır.

Ancak uygulamada, hangi malın “edinilmiş”, hangisinin “kişisel” olduğu çoğu zaman uyuşmazlık konusudur.

2. Mal Ayrılığı Rejimi

Mal ayrılığı rejiminde her eş:
• Kendi malvarlığının sahibi olmaya devam eder,
• Diğer eşin malları üzerinde hak iddia edemez.

Bu rejim, özellikle yüksek malvarlığına sahip eşler tarafından tercih edilmektedir.

3. Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi

Bu rejim, mal ayrılığı esasına dayanmakla birlikte, evliliğin sona ermesi hâlinde belirli malların paylaşılmasını öngörür. Uygulamada nadir tercih edilmekle birlikte, belirli durumlar için avantajlı olabilir.

4. Mal Ortaklığı Rejimi

Bu rejimde eşlerin malları ortak bir havuzda toplanır. Ancak uygulamada karmaşık sonuçlar doğurması nedeniyle çok sık tercih edilmez.

V. EVLİLİK SÖZLEŞMESİNİN YAPILMA ZAMANI

Evlilik sözleşmesi:
• Evlilikten önce
• Evlilikten sonra

yapılabilir.

Evlilikten önce yapılan sözleşmeler, evlilikle birlikte hüküm doğurur. Evlilikten sonra yapılan sözleşmeler ise kural olarak yapıldığı tarihten sonraki malvarlığı üzerinde etkilidir.

VI. EVLİLİK SÖZLEŞMESİNİN GEÇERLİLİK ŞARTLARI

1. Şekil Şartı

Evlilik sözleşmesi:
• Noterde düzenleme
• veya noterde onaylama

şeklinde yapılmalıdır. Aksi hâlde sözleşme kesin hükümsüzdür.